Sejm Wielki (1788-1792) jako przejaw łagodnej rewolucji (synteza)

Całokształt osiągnięć Sejmu Wielkiego z Konstytucją 3 maja na czele identyfikować można  z pojęciem łagodnej rewolucji, jako  ruchem społecznym wyrażającym się niebywałym wzrostem aktywności politycznej oświeconej ziemiańskiej szlachty i  jej działaniami na rzecz realizacji celów niepodległościowo-reformatorskich.1 Najbardziej  spektakularnym przejawem owej aktywności politycznej szlachty był właśnie Sejm Wielki, dokonujący doniosłych przemian polityczno-reformatorskich w drodze postępowania ustawodawczego, kojarzonego z łagodnością działań,  przeciwstawnych poczynaniom gwałtownym. Zdawać jednak należy sobie sprawę z faktu, iż incydentalnie towarzyszyły obradom sejmowym tumultowe poruszenia poselskie, stanowiące pewną namiastkę działań gwałtownych, zaburzających normalny tok prac parlamentarnych. Wkomponowane w nurt wydarzeń łagodnej rewolucji, odwołując się do separatystycznych obrad Izby Poselskiej, odegrały znacząca rolę, zarówno w ukształtowaniu niezawisłości zewnętrznej Rzeczypospolitej, w pierwszych przeprowadzonych reformach, jak i w uformowaniu kompromisu konstytucyjnego.

Czytaj dalej Sejm Wielki (1788-1792) jako przejaw łagodnej rewolucji (synteza)

Wojciech Szczygielski, Konstytucja 3 maja jako kompromis szlachecko – królewski (synteza)

Spoglądając na szlachecko-królewski kompromis konstytucyjny przez pryzmat obrad Sejmu Wielkiego, jako łagodnej rewolucji,1 można powiedzieć, że łączył on szlacheckie wyobrażenia o rzeczywistej demokracji szlacheckiej, wspartej na założeniach antymagnackich2 wraz suwerennością sejmową z królewskim programem monarchii konstytucyjnej.3 Kompromis zapoczątkowany został przełomem politycznym jaki zaczął narastać w obradach sejmowych w połowie 1790 r., po przystąpieniu Stanisława Augusta do sojuszu polsko-pruskiego (marzec 1790 r.).4 Szlachta, orientująca się w pierwszej fazie obrad parlamentarnych na Puławian, dojrzała w królu bardziej wiarygodnego od Potockich, rzecznika rzeczywistej demokracji szlacheckiej. Puławianie, reprezentujący oligarchiczno-republikański program reformatorski,5 coraz częściej, w miarę upływu czasu,  pomawiani byli o tendencje oligarchiczne. Przełom, o którym mowa,  wykształcony został w ciągu września 1790 roku, a  rezygnacja Ignacego Potockiego z inicjatywy konstytucyjnej na rzecz Stanisława Augusta, w początkach grudnia tegoż roku, zadecydowała o jego ostatecznym. zwieńczeniu.6 Rosnąca orientacja szlachty na króla sprzyjała ostrożnej jej otwartości na konstytucyjny program monarchy.7 Szczególną rolę w zaistnieniu przełomu politycznego przypisać należy elicie szlacheckiej dążącej do globalnego unowocześnienia Rzeczypospolitej zainteresowanej rozwiązaniami ustrojowymi na miarę oświeconych państw zachodnich.8 Dzięki jej inicjatywom odnawiana demokracja szlachecka nabierała cech nowoczesności. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, iż wykazała się elita szlachecka nadzwyczajną wprost umiejętnością przekonywania do prezentowanych przez się racji programowych większości parlamentarnej. Zainteresowania elity szlacheckiej swoiście pojmowaną europeizacją Rzeczypospolitej powodowały, iż całościowo pojmowany program reformatorski łagodnej rewolucji zaczął wykazywać szereg zbieżności z królewską koncepcją reformy.

Czytaj dalej Wojciech Szczygielski, Konstytucja 3 maja jako kompromis szlachecko – królewski (synteza)