Sejm Wielki (1788-1792) jako przejaw łagodnej rewolucji (cz. II): Ziemiańska szlachta w walce o reformę Rzeczypospolitej (1789-1792). Ku konstytucyjnemu kompromisowi szlachecko-królewskiemu

Po uformowaniu Sejmu nieustającego, rządzącego, u schyłku 1788 r. i  obaleniu Rady Nieustającej, w początkach roku następnego, przystąpiła ziemiańska szlachta do działań na rzecz kształtowania nowego modelu państwa, odwołując się do rzeczywistej demokracji szlacheckiej, wspartej na tendencjach antymagnackich i pogłębionej suwerenności Sejmu. Wprawdzie pierwsze sukcesy reformatorskie odnotowała szlachta już w samych początkach obrad sejmowych, tocząc boje o suwerenność Rzeczypospolitej  (uchwała o 100-tysięcznej armii, decyzje ustrojowe bezpośrednio wynikające z obalenia Rady Nieustającej), ale właściwy czas na kreowanie nowego modelu państwa związać należy z okresem nieco późniejszym, wyznaczanym przez rok 1789 i oczywiście lata następne. Uwalniając kraj od zależności rosyjskiej, skoncentrowała się szlachta na wykształcaniu bliskiej jej wizji reformy państwa. U  podłoża przedsiębranych przez szlachtę usiłowań zmierzających do wykształcenia rzeczywistej demokracji szlacheckiej, zgodnie z tym co powiedziano wyżej, legły wszechobecne w obradach sejmowych tendencje antymagnackie  i  antysentorskie. Złożoność sytuacji polegała jednak na tym, iż zgodnie z tym co powiedziano wyżej, ziemiańska szlachta, choć silnie akcentowała własne racje tożsamościowe, nie była formacją polityczną zdolną do przełożenia przedsiębranych przez się inicjatyw reformatorskich na rzecz całościowo pojmowanej ustawy zasadniczej. Stąd liczne meandry w jej postępowaniu reformatorskim, związane z przypisywaniem się do programów, czy to Puławian, czy też króla i ogólne wydłużenie w czasie procesu naprawy Rzeczypospolitej.

Należy też mieć na uwadze fakt, iż niezależnie od podejmowanych przez szlachtę uchwał sejmowych, podstawową rolę w narastaniu procesu reformatorskiego obradującego Sejmu odegrały, wykształcone w trakcie jego prac, parlamentarne predyspozycje reformatorskie. Trudne do przyjęcia w danym momencie propozycje reformatorskie uzyskiwały jednak akceptację  obradujących w nieco późniejszym terminie w ramach rozwiązań o charakterze globalnym, dzięki właśnie  parlamentarnym predyspozycjom reformatorskim, wykształconym, zarówno w toku wcześniejszej dyskusji parlamentarnej, jak i w działaniach zakulisowych. Wielce znaczącą rolę w ukierunkowaniu merytorycznym obrad sejmowych i ich usprawnieniu odgrywały często zwoływane sesje prowincjonalne.1 Czytaj dalej Sejm Wielki (1788-1792) jako przejaw łagodnej rewolucji (cz. II): Ziemiańska szlachta w walce o reformę Rzeczypospolitej (1789-1792). Ku konstytucyjnemu kompromisowi szlachecko-królewskiemu